Ağız kuruluğu (tıbbi adıyla kserostomi), göründüğünden daha önemli bir sorundur. Yalnızca rahatsız edici bir his değil; ağız sağlığını doğrudan etkileyen bir durumdur.
Tükürük ne işe yarar?
Tükürüğü çoğu zaman fark etmeyiz, ama çok sayıda işlevi vardır:
- Yiyecek artıklarını ve bakterileri yıkar
- Bakterilerin ürettiği asitleri tamponlar (nötralize eder)
- Mineye kalsiyum ve fosfat sağlayarak onarıma katkıda bulunur
- Yutma ve konuşmayı kolaylaştırır
- Tat almayı mümkün kılar
- Antibakteriyel bileşenler içerir
Bu yüzden tükürük azaldığında dişler, korumasız bir ortamda kalır.
Belirtileri
- Sürekli susama hissi
- Yapışkan, "pamuk gibi" ağız hissi
- Kuru veya çatlamış dudaklar
- Ağız kenarlarında çatlaklar
- Yutma ve konuşma güçlüğü
- Tat alma değişikliği
- Dilde yanma hissi
- Ağız kokusu
- Protez kullananlarda oturma sorunu
- Kısa sürede artan çürük sayısı
Nedenleri
İlaçlar
En sık karşılaşılan nedendir. Yüzlerce ilacın yan etkileri arasında ağız kuruluğu bulunur. Birden fazla ilaç kullanıldığında etki artabilir.
Ağızdan nefes alma
Burun tıkanıklığı, alerji veya horlama nedeniyle ağızdan nefes almak, özellikle gece ağzı kurutur.
Yetersiz sıvı tüketimi
Basit ama sık bir nedendir.
Yaşlanma
Yaşla birlikte tükürük bezlerinin işlevi bir miktar azalabilir; ancak asıl etken genellikle bu yaş grubunda artan ilaç kullanımıdır.
Sistemik hastalıklar
Şeker hastalığı, Sjögren sendromu, tiroid sorunları ve bazı otoimmün hastalıklar tükürük üretimini etkileyebilir.
Baş–boyun bölgesi radyoterapisi
Tükürük bezlerini kalıcı olarak etkileyebilir. Bu hastalarda ağız bakımı özel bir önem taşır.
Sigara, alkol ve kafein
Üçü de kurutucu etki gösterir. Alkol içeren gargaralar da aynı gruptadır.
Stres ve kaygı
Geçici ama belirgin kuruluğa yol açabilir.
Diş sağlığına etkisi
Ağzı kuru olan kişilerde:
- Çürükler daha hızlı ilerler ve alışılmadık bölgelerde (diş boyunlarında, kök yüzeylerinde) görülür
- Diş eti hastalığı riski artar
- Mantar enfeksiyonları (pamukçuk) daha sık görülür
- Protez kullanımı zorlaşır, vurma ve yara oluşumu artar
Bu nedenle ağız kuruluğu olan hastalarda kontrol aralıkları genellikle daha sık planlanır.
Neler yapılabilir?
Günlük alışkanlıklar
- Gün boyunca küçük yudumlarla su için; yanınızda su bulundurun
- Şekersiz sakız çiğneyin (tükürüğü uyarır)
- Kafein ve alkolü azaltın
- Sigarayı bırakmayı değerlendirin
- Gece odanızda nem cihazı kullanmayı deneyin
- Alkol içeren gargaralardan kaçının
Ağız bakımı
- Florürlü macun kullanın; hekiminiz daha yüksek oranlı bir ürün önerebilir
- Şekerli atıştırmaların sıklığını azaltın — kuru ağızda şeker çok daha zararlıdır
- Kontrol aralıklarınızı hekiminizle birlikte belirleyin
Tıbbi değerlendirme
- Kullandığınız ilaçların listesini hem hekiminize hem diş hekiminize gösterin
- Kuruluk ani başladıysa ya da göz kuruluğu, eklem şikâyetleri gibi belirtiler eşlik ediyorsa dâhiliye değerlendirmesi gerekebilir
- Tükürük yerine geçen jel ve spreyler hekim önerisiyle kullanılabilir
Önemli
Ağız kuruluğunu "yaşlılığın doğal parçası" sayıp geçmemek gerekir. Nedeni ortaya konduğunda çoğu zaman yönetilebilir bir durumdur ve dişlerin korunması açısından bu fark büyüktür.
Bu yazı genel bilgilendirme amaçlıdır ve hekim muayenesi yerine geçmez. Şikâyetleriniz için lütfen bir diş hekimine başvurun.
