20 yaş dişleri (üçüncü büyük azılar), ağızda en son süren dişlerdir. Genellikle geç ergenlik ya da yirmili yaşların başında ortaya çıkarlar — ve çoğu zaman yeterli yer bulamazlar.
Neden sorun çıkarırlar?
İnsan çenesi, evrimsel olarak atalarımıza göre daha küçük. Buna karşın diş sayısı aynı kaldı. Sonuçta en son süren dişler için çoğu zaman yeterli alan olmuyor. Bu durumda diş:
- Kısmen sürebilir — bir kısmı diş etinin altında kalır
- Yan yatabilir — komşu dişe doğru baskı yapar
- Tamamen gömülü kalabilir — kemik içinde hapsolur
Ne zaman çekim gerekir?
Tekrarlayan diş eti iltihabı (perikoronit)
Kısmen sürmüş dişin üzerindeki diş eti kapağının altına yiyecek ve bakteri girer. Bu bölge fırçayla temizlenemez. Sonuç: tekrarlayan ağrı, şişlik, kötü koku ve bazen ağız açmada kısıtlılık.
Bu tablo tekrarlıyorsa çekim genellikle en kalıcı çözümdür.
Komşu dişin zarar görmesi
Yan yatmış bir 20 yaş dişi, önündeki azı dişine baskı yapar. Bu temas bölgesi temizlenemediği için burada çürük oluşabilir — ve çoğu zaman bu çürük, 20 yaş dişinde değil, sağlam olan azı dişinde ortaya çıkar. Fark edilmezse o dişi de kaybetme riski doğar.
Kist ya da kemik içi oluşum
Gömülü dişin çevresindeki kese zamanla büyüyebilir. Genellikle belirti vermez; röntgende görülür.
Temizlenemeyen, sürekli çürüyen diş
En arkada, ulaşılması zor bir diş sürekli çürüyorsa ve restorasyonu güç ise çekim düşünülür.
Ortodontik plan gereği
Tedavi planı bu dişlerin çıkarılmasını gerektirebilir.
Ne zaman beklenebilir?
Şu koşulların hepsi varsa çekim gerekmeyebilir:
- Diş tam ve düzgün sürmüş
- Karşı dişiyle düzgün kapanıyor
- Fırça ve diş ipiyle temizlenebiliyor
- Çevresinde iltihap yok
- Röntgende sorun görülmüyor
Bu durumda düzenli kontrol yeterlidir.
Ağrının başka nedenleri de olabilir
20 yaş dişi bölgesindeki ağrı her zaman o dişten kaynaklanmaz:
- Komşu azı dişinde çürük
- Çene eklemi sorunları
- Kulak enfeksiyonları
- Kas kaynaklı ağrılar (diş sıkma)
Bu yüzden "20 yaş dişim ağrıyor" diyen hastaların bir kısmında sorun aslında başka yerdedir. Doğru tanı için muayene ve röntgen gerekir.
Geçici rahatlama için (tedavi değil)
Kliniğe gelene kadar:
- Ilık tuzlu suyla nazikçe çalkalama
- Bölgeyi yumuşak fırçayla temizlemeye çalışma
- Yanağa dıştan soğuk uygulama
- Aspirini doğrudan diş etine koymamak (kimyasal yanık yapar)
Bunlar yalnızca geçici rahatlama sağlar; iltihabı ortadan kaldırmaz.
Çekim yaşı önemli mi?
Genç yaşlarda kemik daha esnek ve kökler tam gelişmemiş olduğu için işlem ve iyileşme genellikle daha kolay ilerler. İleri yaşta çekim mümkündür ancak süreç daha zorlayıcı olabilir. Bu nedenle sorun çıkarma potansiyeli olan dişlerde erken değerlendirme önerilir.
Sonrası
İlk 24 saat pıhtının korunması esastır: tükürmeyin, çalkalamayın, pipet kullanmayın, sigara içmeyin. Ayrıntılı bakım talimatları için diş çekimi sonrası bakım yazımıza bakabilirsiniz.
Bu yazı genel bilgilendirme amaçlıdır ve hekim muayenesi yerine geçmez. Şikâyetleriniz için lütfen bir diş hekimine başvurun.
